Van de revolutionaire luchtgekoelde 911 boxermotor met zes cilinders tot de 12-cilindermotor voor de 917 raceauto die Le Mans won: dit is het verhaal van een Duitse ingenieur die enkele van de grootste momenten in de geschiedenis van Porsche mogelijk maakte. Hoe een jongen uit een klein dorpje bij Stuttgart één van ‘s werelds beroemdste auto-ingenieurs werd.
Er zijn meerdere dingen die een Porsche kenmerken, maar bovenaan staat zonder twijfel het onmiskenbare geluid en gevoel van wat de auto’s aandrijft: de motoren. Dat onnavolgbare, bedwelmende gebrul. Het crescendo dat aanzwelt naarmate het toerental stijgt. Het gevoel dat de bestuurder, de weg en de auto één worden. Voor generaties Porsche liefhebbers zijn deze elementen altijd onderdeel geweest van het DNA van het merk. Ze zitten zo diep verankerd dat je makkelijk zou denken dat ze er gewoon altijd al waren. Maar elke erfenis begint ergens. Voor Porsche is een groot deel van het succes – zowel op als naast het circuit – terug te voeren op één man. Zijn naam is Hans Mezger. En dit is zijn verhaal.
Hans Mezger werd in 1929 geboren in Ottmarsheim, een klein dorpje in de buurt van Stuttgart, de geboorteplaats van Porsche. Hans kwam uit een familie met een grote waardering voor kunst en cultuur, maar terwijl alle vijf broers en zussen talent toonden voor schilderen of muziek, zou Hans’ creativiteit een heel andere uitlaatklep vinden. Gefascineerd door hoe dingen werkten, bracht hij zijn jeugd door met het kijken naar vliegtuigen die overvlogen en bezocht hij het vliegveld bij Kirchheim om zweefvliegtuigen de lucht in te zien gaan. Halverwege de jaren veertig woonde hij zijn allereerste autorace bij in Hockenheim. Het zou een ervaring zijn die een blijvende indruk achterliet op de jonge Hans.
Vastbesloten om van zijn passie zijn beroep te maken, ging hij werktuigbouwkunde studeren in Stuttgart. Toen hij in 1956 afstudeerde, kreeg hij maar liefst 28 banen aangeboden door enthousiaste werkgevers, maar Hans sloeg ze allemaal af. Er was maar één bedrijf waar hij wilde werken: Porsche. Nadat hij een sollicitatiegesprek bij het bedrijf had geregeld, bood Porsche hem aanvankelijk een functie aan in de ontwikkeling van dieselmotoren, die hij beleefd afsloeg. Sportwagens waren zijn echte passie, en dat maakte hij vanaf het begin duidelijk. Porsche luisterde naar hem en plaatste hem in plaats daarvan op de afdeling berekeningen. Dat zou het begin markeren van een buitengewone carrière.
Tot zijn eerste projecten behoorden onder meer de Type 547 motor met vier nokkenassen en het eerste Formule 1-programma van het merk in 1960, waar hij meewerkte aan zowel de 1,5-liter achtcilinder Type 753 motor als het chassis van de 804 raceauto. Maar er stond hem al snel een nog grotere uitdaging te wachten. Een nieuw sportwagenproject, met de codenaam Porsche 901; een project dat al snel zou uitgroeien tot één van de meest herkenbare auto’s uit de autogeschiedenis: de Porsche 911.
De Porsche 911 met zescilinder boxermotor: een motor die een hele generatie heeft bepaald
Toen Porsche begin jaren zestig begon met de ontwikkeling van de opvolger van de 356, besefte het bedrijf dat ze met iets revolutionairs moesten komen. Terwijl de ontwerpers zich verdiepten in het silhouet van de auto, stonden de ingenieurs voor een cruciale uitdaging: een motor ontwikkelen die het toekomstige topmodel van het merk waardig zou zijn. Het resultaat was een luchtgekoelde 2,0-liter zescilinder boxermotor, ontwikkeld door Hans Mezger en zijn team. Deze motor, gemonteerd achter de achteras, leverde in zijn oorspronkelijke vorm 128 pk. Hij kon de auto in 9,1 seconden van 0 naar 100 km/u stuwen en een topsnelheid van 210 km/u realiseren. Deze cijfers lijken vandaag-de-dag misschien bescheiden, maar meer dan zestig jaar geleden werden ze als buitengewoon beschouwd.
Het grootste voordeel van de boxermotor was het platte ontwerp, waardoor het zwaartepunt heel dicht bij de grond kon worden geplaatst. Een ander voordeel was de massabalans, omdat er geen balansas nodig was. Doordat de zuigers zich aan de binnenkant bevonden, ontstond er energie die zichzelf ophief, omdat dit links en rechts tegelijkertijd gebeurde. De tegengestelde beweging van de zuigers – die heen en weer pompen als een bokser – is waarschijnlijk de reden waarom de motor zijn naam kreeg.
Na verloop van tijd zouden Hans en zijn team turbotechnologie aan de boxermotor toevoegen. De Variable Turbine Geometry – of VTG – verbeterde de respons van de motor nog verder. Dankzij al deze ontwikkelingen zou de boxermotorarchitectuur, die aanvankelijk door Hans in het begin van de jaren zestig werd ontwikkeld, generaties lang invloed hebben op talloze Porsche 911 modellen.
De Porsche 917 V12-motor die Le Mans veroverde
Hoewel zijn motor voor de 911 de reputatie van Hans vestigde, was het zijn werk aan de motor voor de 917 raceauto dat hem naar nog grotere hoogten hielp tillen. Eind jaren zestig richtte Porsche zijn pijlen op het winnen van de 24 uur van Le Mans. Het was een race waarin het merk wel klasse-overwinningen had behaald, maar op dat moment nog geen eindoverwinning. Om dit te bereiken had het bedrijf een auto nodig die kon concurreren met ’s werelds krachtigste endurance-racewagens. Hiervoor moest een motor worden ontwikkeld die anders was dan alles wat Porsche tot dan toe had geprobeerd; een motor die het niet alleen één race, maar duizenden ronden kon volhouden zonder op te branden.
Samen met zijn team leidde Hans de ontwikkeling van de bijzondere 4,5-liter ‘flat-12’ motor voor de nieuwe 917 raceauto. Het eerste seizoen in de autosport voor de 917 verliep echter niet zonder slag of stoot. Bij hoge snelheden maakte de aerodynamische lift de auto notoir moeilijk te besturen. Maar Porsche wist dat het iets bijzonders in handen had en weigerde op te geven. Voor het volgende seizoen pakten de ingenieurs het probleem rigoureus aan en introduceerden ze een wigvormige aluminium achterkant die de stabiliteit drastisch verbeterde. De transformatie was opmerkelijk. Tegen het einde van het seizoen was de cilinderinhoud gegroeid tot vijf liter, waardoor de 917 in slechts 2,7 seconden van 0 naar 100 km/u schoot; een waarde die zo verbluffend was dat het vandaag de dag nog steeds respect afdwingt.
Na jarenlang zijn droom te hebben nagejaagd, behaalde Porsche in 1970 eindelijk zijn eerste overall zege tijdens de 24 uur van Le Mans met de 917 K, bestuurd door het Duits-Britse duo Hans Herrmann en Richard Attwood. Al snel volgde in 1971 nog een zege. Voor een bedrijf dat jarenlang zijn droom had nagejaagd, was deze doorbraak een beslissend moment. En de kern van dit alles was een motor die onder leiding van Hans was ontwikkeld.
Porsche 917/10 (1972) en 917/30 (1973): de monsters van Can-Am
Gedurende de jaren ‘70 en ‘80 stond Hans aan het roer van één van de belangrijkste technologische omwentelingen; niet alleen bij Porsche, maar in de hele autogeschiedenis: uitlaat-turbocharging. De technologie vond voor het eerst zijn weg naar de 917/10 raceauto, voordat hij zijn ultieme vorm bereikte in de legendarische 917/30, ontwikkeld voor de felbevochten Can-Am-serie in Noord-Amerika. De kern ervan was een turboversie van de ‘flat-12’ motor uit de oorspronkelijke 917, waarmee duidelijk werd hoeveel onbenut potentieel de ingenieurs van Porsche hadden ontdekt in turbocompressie. De 917/30 beschikte over een 5,4-liter V12-motor met turbocompressor, die maar liefst 1.000 pk produceerde, waardoor de raceauto een topsnelheid van 385 km/u haalde. Het resultaat was een raceauto met brute prestaties. De 917/30 domineerde vervolgens het Can-Am-kampioenschap en won tijdens het seizoen van 1973 zes van de acht races.
1974 en daarna: het tijdperk van de Porsche 911 Turbo
Hans en zijn team hebben de hele jaren ’70 gewerkt om het volledige potentieel van de turbotechnologie te benutten. In feite ging het erom iets te bereiken dat veel fabrikanten voor onmogelijk hielden: een turbomotor die responsief genoeg was voor zowel het circuit als de openbare weg. Dit culmineerde in 1974 met de lancering van de 911 Turbo, intern bekend als de 930. Het zou een doorbraak blijken die de reputatie van Porsche als pionier in de autowereld nog eens extra bevestigde. Met een oorspronkelijk vermogen van 256 pk was de 911 Turbo één van de snelste productieauto’s van zijn tijd. Hij toonde ook aan dat Hans in staat was om de allernieuwste autosporttechnologie te vertalen naar prestaties waar bestuurders van Porsche straatauto’s van konden genieten. In de 930 Turbo regelde een klep aan de uitlaatzijde de vuldruk, wat zorgde voor een soepelere vermogensafgifte en de turbomotor veel makkelijker te besturen maakte dan veel van zijn tijdgenoten. De cilinderinhoud was vergroot tot drie liter en in combinatie met een innovatief brandstofinjectiesysteem presteerde de motor vanaf dag één beter dan de atmosferische 911 modellen, terwijl hij tegelijkertijd voldeed aan de strenge Amerikaanse emissienormen. Dit legde de basis voor decennia aan Porsche sportwagens met turbomotor – inclusief de modellen die we vandaag-de-dag in het gamma zien – en voor een reeks overwinningen op Le Mans, in het World Sportscar Championship en de Amerikaanse IndyCar-serie.
De TAG-Porsche Formule 1-motor uit 1983
Tegen 1980 begonnen de ambities van Porsche in de autosport verder te reiken dan Le Mans en endurance-races. Toen Ron Dennis, teambaas van het Britse McLaren Formule 1-team, op zoek ging naar een nieuwe turbomotor om het team naar de titels in het Formule 1-coureurs- en constructeurskampioenschap te stuwen, bleek Porsche de ideale partner. In plaats van een bestaand ontwerp aan te passen, besloot Porsche om helemaal vanaf nul te beginnen. Porsche zou een volledig nieuwe motor ontwikkelen en het programma rechtstreeks op het circuit ondersteunen. Centraal in het project stond Hans, wiens technische expertise het lot van Porsche in de autosport al had veranderd. De motor die hieruit voortkwam, was een compacte 1,5-liter V6 met een blokhoek van 80 graden, speciaal ontwikkeld voor de hoge eisen van de Formule 1. Wat begon als een ambitieuze technische uitdaging, groeide al snel uit tot één van de meest succesvolle samenwerkingen in de geschiedenis van de sport.
De nieuwe motor van het McLaren-team, die de naam TAG-Porsche kreeg, leverde 986 pk en zorgde voor een gouden tijdperk vol successen. De legendarische Oostenrijkse coureur Niki Lauda verzekerde McLaren in 1984 van het wereldkampioenschap Formule 1 voor coureurs, terwijl het team ook de constructeurstitel binnenhaalde. In 1985 wonnen ze opnieuw de constructeurstitel, terwijl de Fransman Alain Prost de coureurstitel pakte. Alain won de coureurstitel in 1986 nogmaals. De TAG-Porsche Turbo motor zou uiteindelijk 25 Formule 1-Grand Prix-overwinningen behalen en droeg bij aan twee constructeurskampioenschappen, waarmee werd bewezen dat het technische genie van Hans Mezger op het allerhoogste niveau tot zijn recht kwam, zowel in de autosport als op de openbare weg.
Welke motoren ontwierp Hans Mezger voor Porsche?
De 911 boxermotor met zes cilinders in boxerconfiguratie (1963), oorspronkelijk de 901. De luchtgekoelde 2,0-liter boxermotor met zes cilinders legde de basis voor generaties Porsche sportwagens die nog zouden volgen en bepaalde het kenmerkende geluid en rijgedrag van de 911.
De 917 motoren met twaalf cilinders in lijn (1969-1973). De motor die Porsche uiteindelijk naar zijn eerste overall overwinningen bij de 24 uur van Le Mans in 1970 en 1971 zou stuwen en die in 1973 het Can-Am-kampioenschap domineerde.
911 Turbo (type 930) boxermotor (1974). De motor die turbotechniek vanuit de autosport naar de openbare weg bracht.
TAG-Porsche Formule 1 V6-turbomotor (jaren ‘80). Ontwikkeld voor het McLaren
Formule 1-team, waarmee het drie F1-wereldkampioenschappen voor coureurs wist te behalen.
Bron: Porsche
